Tijdens het wassen spoel je mogelijk miljoenen plastic deeltjes door je afvoer. Niet door slordigheid, maar gewoon door het wasmiddel te gebruiken dat bij de supermarkt in het rek staat.
Dat klinkt alarmerend. Het is ook verwarrend, want de berichten spreken elkaar tegen: microplastics zijn verboden. En inderdaad, er is een Europees verbod uit 2023. Maar dat verbod heeft uitzonderingen die nog jaren gelden. Juist de categorie microplastics die het meest in wasmiddelen zit, valt er grotendeels buiten.
Hier delen we wat je concreet moet weten.
Wat microplastics zijn, en wat ze doen
Microplastics zijn plastic deeltjes kleiner dan vijf millimeter. Ze zijn er in twee vormen: vaste deeltjes die je kunt zien of voelen, en opgeloste of vloeibare polymeren die je niet ziet maar die wel door de waterzuivering gaan.
Het probleem met beide is hetzelfde: ze breken niet af. Ze fragmenteren wel, in steeds kleinere deeltjes, tot nanoplastics die door celmembranen heen kunnen. Ze stapelen op in sediment, in waterorganismen, in de voedselketen. Of ze direct schadelijk zijn voor mensen is nog onderwerp van onderzoek. De WHO spreekt niet van acuut gevaar, maar de richting van het onderzoek is niet geruststellend.
In schoonmaakmiddelen kom je twee categorieën tegen die dit probleem veroorzaken. Ze zijn ongelijk behandeld door de wet, en de ene is een stuk lastiger te vermijden dan de andere.
Microbeads: grotendeels opgelost
De eerste categorie zijn microbeads, kleine, vaste plastic bolletjes die je vroeger tegenkwam in scrubs, tandpasta en sommige was- en schoonmaakmiddelen. Ze zijn er opgezet als schuurmiddel, om vlekken los te maken of huid te exfoliëren.
In de EU zijn ze voor cosmetica grotendeels verboden. In schoonmaakmiddelen is de situatie complexer, maar de meeste serieuze merken hebben ze al jaren geleden vrijwillig uitgebannen. Als je een fles ziet met "microplasticvrij" als verkoopargument, en de rest van de ingrediëntenlijst is vaag, dan was dat bedrijf vermoedelijk iets aan het wegwerken wat er eerst wel in zat.
Voor microbeads geldt: als je een product koopt met EU Ecolabel of Ecocert, zit je er niet meer in. Dat probleem is voor de meeste bewuste kopers al opgelost.
Geurcapsules: het probleem dat blijft
De tweede categorie is lastiger en minder bekend. Het gaat om ingekapselde geurstoffen. Dit zijn kleine plastic bolletjes gevuld met parfum, die zich aan je kleding hechten tijdens het wassen. Ze zijn zo ontworpen dat ze niet vrijkomen bij het wassen zelf, maar pas door wrijving. Als je beweegt, als je gaat zitten, als kleding langs je huid wrijft. Zo blijft je was "urenlang fris".
Dat klinkt handig. De keerzijde: die capsules spoelen bij elke wasbeurt door de afvoer. Een deel hecht aan het wasgoed, maar een aanzienlijk deel gaat rechtstreeks het riool in. Ze zijn gemaakt van vaste polymeren en ze zijn ontworpen om juist niet op te lossen in water. Want anders werkt het systeem niet.
Een onderzoek van de Universiteit van Plymouth (2023) vond dat geurcapsules een van de grootste bronnen van microplastics in afvalwater zijn. Per wasbeurt komen er tienduizenden tot miljoenen capsules vrij, afhankelijk van het product. In de waterzuivering gedragen ze zich als vaste microplastics. Ze worden maar gedeeltelijk tegengehouden.
De EU wist dit. In het microplasticverbod van 2023 zijn ingekapselde geurstoffen in was- en schoonmaakmiddelen dan ook meegenomen. Maar er is een uitzondering: fabrikanten krijgen tot 17 oktober 2029 de tijd om alternatieven te ontwikkelen. Tot die datum zijn geurcapsules in wasmiddelen volledig legaal.
Dat betekent dat een wasmiddel dat vandaag in de winkel ligt, en dat voldoet aan alle huidige regelgeving, geurcapsules kan bevatten. Je koopt iets dat over drie jaar verboden is.
Hoe je ze herkent op het etiket
Fabrikanten zijn niet verplicht geurcapsules apart te vermelden. Ze vallen onder de noemer "parfum" of "fragrance", net als gewone geurstoffen. Op een gewone ingrediëntenlijst zijn ze daardoor onzichtbaar.
Een paar signalen die wijzen op capsulegebruik:
- Teksten als "langdurige frisheid", "lange frisheid" of vergelijkbaar in de marketing
- Ingrediëntnamen die wijzen op polymeercoatings: acrylates copolymer, polyquaternium-, polyethylene of andere woorden die beginnen met "poly-"
- Het ontbreken van elk keurmerk dat microplastics uitsluit
Maar het betrouwbaarste signaal is een keurmerk. Het Zero Plastic Inside-keurmerk van Beat the Microbead is het enige keurmerk dat specifiek verifieert of een product vrij is van alle microplastics, inclusief geurcapsules. Ecocert en EcoGarantie sluiten synthetische polymeren in parfums uit via hun grondstoffeneisen. Het EU Ecolabel stelt sinds 2023 ook eisen aan ingekapselde geurstoffen voor producten die het keurmerk aanvragen.
Een product zonder keurmerk en zonder transparante ingrediëntenlijst: geen garantie.
PVA: een apart geval
Polyvinylalcohol, het bindmiddel in vrijwel alle wasstrips, is een ander synthetisch polymeer dat regelmatig in dezelfde discussie opduikt. Het wordt door ECHA niet als microplastic geclassificeerd, omdat het oplost in water.
Dat oplossen is precies het discussiepunt. Oplossen is niet hetzelfde als afbreken. PVA verdeelt zich in watermoleculen, maar de polymeerketens zijn er nog. In rioolwaterzuiveringsinstallaties breekt een aanzienlijk deel niet volledig af voor het het water verlaat.
De discussie over PVA is genuanceerder dan die over geurcapsules, en verdient meer ruimte dan hier past. We hebben er een apart artikel aan gewijd.
Wat je kunt doen
Het etiket lezen helpt, maar is onbetrouwbaar zolang geurcapsules onder "parfum" verstopt mogen blijven. De meest werkzame stap is kiezen op keurmerk.
Zoek naar Zero Plastic Inside als je zeker wilt zijn van geen geurcapsules. Seepje draagt dit keurmerk. Het is het enige dat specifiek op dit punt gecontroleerd wordt door een onafhankelijke partij.
Ecocert en EcoGarantie sluiten synthetische polymeren via hun grondstoffeneisen feitelijk ook uit, al worden geurcapsules niet altijd met name genoemd. Sonett en Sodasan dragen EcoGarantie. Marcel's Green Soap en Ecover zijn microplasticvrij verklaard maar dragen deze keurmerken niet op alle producten.
Wasstrips met geur bevatten soms geurcapsules, soms gewone parfums, fabrikanten communiceren hier weinig transparant over. PVA-vrije strips zijn er, maar ook die kunnen geurcapsules bevatten. Lees de ingrediëntenlijst of kies voor parfumvrij.
Parfumvrij is het zekerst. Geen parfum betekent geen capsules. Voor mensen met een gevoelige huid of allergie is dit toch al de betere keuze.
Veelgestelde vragen over microplastics in schoonmaakmiddelen
Zijn microplastics in wasmiddelen verboden?
Deels. Vaste microplastics zoals microbeads zijn grotendeels verboden. Ingekapselde geurstoffen zijn meegenomen in het EU-verbod van 2023, maar fabrikanten hebben tot 2029 de tijd om te stoppen. Ze zijn dus nu nog legaal.
Hoe weet ik of mijn wasmiddel geurcapsules bevat?
Kijk op de verpakking naar termen als "langdurige frisheid" en op de ingrediëntenlijst naar woorden met "acrylates" of "polymer". Het zekerste signaal is het Zero Plastic Inside-keurmerk, of de afwezigheid van elk parfum.
Zijn wasstrips microplasticvrij?
Niet automatisch. Wasstrips bevatten PVA, dat officieel geen microplastic is maar wél een synthetisch polymeer. Sommige strips bevatten ook geurcapsules. PVA-vrije strips bestaan, maar zijn ook niet per definitie vrij van alle synthetische polymeren.
Wat is het beste keurmerk om op te letten?
Voor microplastics specifiek: Zero Plastic Inside. Voor een bredere garantie op duurzaamheid: EU Ecolabel, Ecocert of EcoGarantie. Meer over wat deze keurmerken precies eisen.
Zijn microplastics schadelijk voor mijn gezondheid?
Dat wordt nog onderzocht. De WHO spreekt niet van acuut gevaar, maar sluit langetermijnrisico's niet uit. De ecologische schade, aan waterorganismen en ecosystemen, is al wel aangetoond.