Microplastics in schoonmaakmiddelen — het is een van die onderwerpen die je overal hoort, maar die zelden goed worden uitgelegd. Microplastics zitten in de oceaan, in vissen, in regenwater, en, minder bekend, in een deel van de was- en schoonmaakmiddelen die je elke week gebruikt. Hoe zit dat precies? En hoe herken je een product zonder? We zetten het op een rij, zonder paniekverhalen.
Wat zijn microplastics eigenlijk?
Microplastics zijn stukjes plastic kleiner dan 5 millimeter. Het probleem is niet zozeer hun formaat, maar hun gedrag: ze breken niet af, maar vallen uiteen in steeds kleinere deeltjes. Eenmaal in het milieu zijn ze er praktisch niet meer uit te krijgen. Ze komen terecht in water, lucht en bodem, en uiteindelijk in de voedselketen.
Of microplastics direct schadelijk zijn voor de menselijke gezondheid, wordt nog onderzocht. De Wereldgezondheidsorganisatie spreekt niet van acuut gevaar, maar wel van mogelijke risico's op de lange termijn — onder andere omdat plastic vaak hulpstoffen bevat zoals weekmakers en stabilisatoren, waarvan sommige hormoonverstorend kunnen zijn.
Twee soorten microplastics in schoonmaakmiddelen
De eerste zijn microbeads: kleine, vaste plastic bolletjes. Die kennen de meeste mensen van scrubs en tandpasta, maar ze duiken ook op in wasmiddelen.
De tweede, minder zichtbare vorm zijn vloeibare polymeren. Een veelgebruikte toepassing is het inkapselen van geurstoffen: piepkleine capsules met parfum die zich aan je kleding hechten en pas openbreken door wrijving. Zo blijft je was langer "fris" ruiken — maar die capsules spoelen je afvoer in. Wil je een wasmiddel zonder microplastics? We vergeleken zeven merken voor je.
De PVA-discussie
Een apart geval is PVA (polyvinylalcohol), het bindmiddel in vrijwel alle wasstrips. Het Europees Agentschap voor Chemische Stoffen classificeert PVA niet als microplastic, omdat het oplost in water. Milieuorganisaties zoals de Plastic Soup Foundation zijn het daar niet mee eens en wijzen erop dat oplossen niet hetzelfde is als afbreken. De Keuringsdienst van Waarde liet zien dat PVA in Nederlandse waterzuiveringen in de praktijk maar moeizaam afbreekt. Het eerlijke antwoord: de wetenschap is er nog niet uit. Wie het zekere voor het onzekere wil nemen, kiest een PVA-vrij alternatief.
Wat zegt de wet?
Er is een Europees verbod op toegevoegde microplastics. Maar voor ingekapselde geurstoffen in was- en schoonmaakmiddelen geldt een uitzondering tot 17 oktober 2029, omdat er nog geen goede alternatieven zijn. Tot die tijd kun je ze dus nog tegenkomen in producten die gewoon in de winkel liggen.
Hoe herken je microplastics op het etiket?
- Wantrouw woorden met "poly-" of "-polymer" in de ingrediëntenlijst (zoals polyethylene, polyquaternium, acrylates copolymer). Niet elke polymeer is een microplastic, maar het is een signaal om beter te kijken.
- Zoek het keurmerk "Zero Plastics Inside" van Beat the Microbead — dat staat alleen op 100% microplasticvrije producten.
- Let op het EU Ecolabel. Dit keurmerk staat onder andere garant voor de afwezigheid van microplastics. (Meer in: welke keurmerken kun je vertrouwen?)
- Kies voor transparante merken die hun volledige ingrediëntenlijst toelichten.
Een nuance tot slot
Niet elke polymeer is een microplastic. Het gaat erom de problematische stoffen eruit te filteren, niet om elk lang woord op het etiket te wantrouwen. Met de keurmerken en signalen hierboven kom je een heel eind — en kies je bewust, zonder onnodige angst.