Een ruwe, grijsbruine aanslag onder de rand van de wc of op de bodem van de pot die met borstelen niet weggaat: dat is vaak urinesteen. Het ruikt muf en wordt met de tijd alleen maar dikker. Met de juiste aanpak krijg je het meestal toch weg, zonder agressieve middelen.
Kort antwoord
Urinesteen los je op met een zuur middel. Duw het water in de pot zoveel mogelijk weg, strooi twee tot drie eetlepels citroenzuur in de pot of leg doekjes met schoonmaakazijn op de aanslag, en laat het een nacht inwerken. Borstel de volgende ochtend en spoel door. Herhaal bij een dikke laag. Chloor, cola en baking soda helpen niet. Meng chloor nooit met een zuur middel.
Wat is urinesteen?
Urinesteen ontstaat als bacteriën restjes urine afbreken. Daarbij komt ammoniak vrij en worden zouten uit de urine onoplosbaar. Onderzoek naar afvoerleidingen van urinoirs laat zien dat de aanslag vooral bestaat uit magnesium- en calciumfosfaat, gemengd met kalk uit het water. Het wordt zo hard als steen, schrijft Kassa.
Gewone kalk komt alleen uit het kraanwater. Urinesteen is dus kalk plus zouten uit urine. Dat maakt het harder en ruwer, en vuil en geur hechten er makkelijker aan. HG noemt een muffe geur als kenmerk.
Urinesteen zit vooral op plekken waar urine en water blijven staan:
- Onder de rand, waar het spoelwater langs loopt. Daar kan het de spoeling zelfs hinderen.
- Op de bodem van de pot en in de bocht, onder de waterlijn.
- In de sifon en de afvoer, waar het op den duur tot een verstopping kan leiden.
Heb je vooral een bruine rand op de waterlijn? Dan gaat het meestal om kalk. Lees daarvoor kalk in het toilet verwijderen.
Zo verwijder je urinesteen
- Haal een wc-blokje eerst weg en trek handschoenen aan.
- Duw het water weg. Water in de pot verdunt je middel. Duw het met de wc-borstel zoveel mogelijk de bocht in. Voor onder de rand kun je wc-papier in schoonmaakazijn drenken en tegen de aanslag plakken, een tip die Kassa noemt.
- Breng het zure middel aan. Strooi twee tot drie eetlepels citroenzuur in de pot, of giet schoonmaakazijn op de aanslag. Een zure wc-reiniger kan ook.
- Laat het een nacht inwerken en gebruik de wc in die tijd niet. Het Duitse Ökotest en Geberit adviseren een paar uur tot een nacht.
- Borstel en spoel door. Losse stukjes aanslag kun je met een zachte spons of wat milde schuurmelk wegwerken.
- Herhaal bij een dikke laag, nog een of twee nachten.
Gebruik geen staalwol, schraper of ander scherp gereedschap. Geberit raadt scherpe voorwerpen af en Villeroy & Boch adviseert een zachte spons die niet krast. Puimsteen wordt op internet vaak aangeraden, maar geen fabrikant noemt het. Gebruik het zeker niet op een pot met een speciale coating.
Welk middel werkt?
| Middel | Werkt het? |
|---|---|
| Citroenzuur | Ja. Twee tot drie eetlepels poeder een nacht in de pot laten inwerken, adviseert het Duitse Ökotest. |
| Schoonmaakazijn | Ja. Bij lichte kalk is een uur genoeg (Milieu Centraal), bij urinesteen een paar uur tot een nacht. |
| Zure wc-reiniger | Ja, als er citroenzuur of melkzuur in zit. Laat hem langer inwerken dan het etiket voor gewone kalk noemt. |
| Mierenzuur of zoutzuur | Werkt, maar is bijtend en volgens het Umweltbundesamt niet nodig voor het toilet. |
| Chloor | Nee. Chloor maakt niet schoon en ontkalkt niet, schrijft Milieu Centraal. |
| Cola | Nauwelijks. Er zit weinig zuur in en het plakt. |
| Vaatwastablet | Liever niet. HG waarschuwt voor schade aan de pot of de afvoer. |
| Baking soda | Nee. Baking soda is basisch en lost kalk en urinesteen niet op. |
Een sterke urinesteenverwijderaar met mierenzuur of zoutzuur werkt sneller, maar is bijtend en zwaarder voor het milieu. Volgens het Duitse Umweltbundesamt is een reiniger op basis van citroenzuur voldoende voor het toilet. Meer over wanneer een sterker middel wel zin heeft, lees je in krachtige schoonmaakmiddelen: eerlijk advies. Welke duurzame wc-reinigers er zijn, staat in beste duurzame wc-reiniger.
Veiligheid
- Meng nooit chloor met een zuur middel. Daarbij kan giftig chloorgas ontstaan, waarschuwt Milieu Centraal. Ook een wc-blokje kan zure stoffen bevatten.
- Draag handschoenen, vooral bij sterkere middelen.
- Houd zuur weg van natuursteen, zoals een marmeren vloer of vensterbank naast de wc.
Urinesteen voorkomen
- Maak de wc wekelijks schoon, ook onder de rand. Dan krijgt urinesteen geen kans om dik te worden.
- Veeg spetters meteen weg en spoel goed door.
- Ga zitten. Onderzoekers van Brigham Young University lieten zien dat zittend plassen het minst spat.
- Laat wc-blokjes weg. Ze hebben geen hygiënische functie en zijn dus niet nodig, schrijft Milieu Centraal.
Gebruik je schoonmaakazijn voor meer klussen in huis, lees dan ook schoonmaakazijn.
Lukt het niet?
Komt de aanslag na een paar nachten met citroenzuur of azijn niet los, dan kun je eenmalig een sterkere urinesteenverwijderaar proberen. Volg het etiket, ventileer en draag handschoenen. Pas op met losgekomen brokken: die kunnen de spoeling of afvoer blokkeren, waarschuwt Geberit. Spoelt de wc slecht door of zit de afvoer dicht, kijk dan bij afvoer ontstoppen of schakel een loodgieter in.
Ons advies
Pak urinesteen aan met citroenzuur of schoonmaakazijn en geef het een nacht de tijd. Duw eerst het water weg, borstel de volgende ochtend en herhaal als het nodig is. Laat chloor, cola en scherp gereedschap staan. En maak de wc daarna wekelijks schoon onder de rand, dan komt urinesteen niet terug.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen kalk en urinesteen?
Kalk komt uit het kraanwater. Urinesteen ontstaat als bacteriën urine afbreken: daarbij slaan zouten uit urine neer, samen met kalk. Het is harder dan gewone kalk, voelt ruw aan en houdt vuil en geur vast.
Werkt chloor tegen urinesteen?
Nee. Chloor desinfecteert, maar maakt niet schoon en ontkalkt niet, schrijft Milieu Centraal. Urinesteen los je op met een zuur middel. Meng chloor nooit met een zure reiniger, want dan kan giftig chloorgas ontstaan.
Hoe lang moet azijn of citroenzuur inwerken tegen urinesteen?
Bij lichte kalk is een uur vaak genoeg. Bij urinesteen laat je het een nacht inwerken, en gebruik je de wc in die tijd niet. Bij een dikke laag herhaal je het een of twee nachten.
Helpt cola tegen urinesteen?
Nauwelijks. In cola zit maar weinig zuur, en het plakt. Citroenzuur of schoonmaakazijn werkt beter en is goedkoper.
Mag je puimsteen gebruiken op urinesteen?
Daar is geen advies van fabrikanten voor. Zij noemen alleen een zachte spons of milde schuurmelk en waarschuwen tegen scherpe voorwerpen. Gebruik op een pot met een speciale coating zeker geen puimsteen.
Bronnen
- Kassa: wat is urinesteen en hoe verwijder je het? (2025) en heb je chloor echt nodig? (2026)
- Milieu Centraal: sanitairreinigers
- Umweltbundesamt: wc-reinigers (Duitstalig)
- Ökotest: urinesteen verwijderen met huismiddelen (2026, Duitstalig)
- Test-Aankoop: zelf toiletproducten maken
- Geberit: toilet schoonmaken (Engelstalig) en de onderhoudsgids voor sanitair
- Duravit: veelgestelde vragen over onderhoud (Engelstalig)
- Villeroy & Boch: onderhoudsadvies CeramicPlus
- HG: urinesteen verwijderen en kan een vaatwastablet in de wc?
- Live Science: onderzoek van Brigham Young University naar spatten (2013, Engelstalig)
- Saetta en Boyer: urinesteen in urinoirs (2017, Engelstalig)
De adviezen komen van Milieu Centraal, consumentenorganisaties, overheidsinstanties en fabrikanten van sanitair, gecontroleerd op 11 november 2026. Lees ook het onderhoudsadvies van je eigen toilet.
