Kijk in je waterkoker en de kans is groot dat je een witte of grijze laag op de bodem ziet. Dat is kalk uit het kraanwater. Het is niet schadelijk, maar je thee smaakt er niet beter van en er komen vlokjes in je kopje. Met een zuur middel is het in een half uur weg.
Kort antwoord
Breng een halve liter water aan de kook, doe er 25 gram citroenzuur bij en laat het een kwartier staan. Giet het weg en kook daarna een paar keer schoon water, dat je weggooit. Azijn of een ontkalker werkt ook; volg dan de handleiding of het etiket, want veel ontkalkers mag je niet koken. Baking soda werkt niet. Ontkalk ongeveer eens per maand, of eens per kwartaal bij zacht water.
Waarom zit er kalk in je waterkoker?
Kraanwater bevat opgeloste kalk: calcium en magnesium. Als je water kookt, slaat een deel daarvan neer op de bodem en het verwarmingselement. Hoe harder het water, hoe sneller dat gaat.
Het Nederlandse kraanwater is gemiddeld niet hard. Het landelijk gemiddelde is ongeveer 8 graden Duitse hardheid (°dH), schrijft Waternet. Echt hard water komt in Nederland bijna niet meer voor, volgens Vitens en Milieu Centraal. Hoe hard het water bij jou is, staat op de website van je waterbedrijf.
Is kalk schadelijk? Nee. Kalk zit van nature in het water en is niet schadelijk voor je gezondheid, schrijft Waterbedrijf Groningen. Een verkalkt element doet er wel langer over om water te koken, aldus Milieu Centraal. Hoeveel energie dat precies kost, is voor waterkokers niet goed onderzocht. Getallen die online rondgaan, gaan meestal over boilers.
Zo ontkalk je een waterkoker
| Middel | Zo doe je het | Bron |
|---|---|---|
| Citroenzuur | Breng een halve liter water aan de kook, doe er 25 gram citroenzuur bij en laat het een kwartier inwerken. | Tefal |
| Schoonmaakazijn | Een halve liter azijn een uur laten inwerken, zonder te verwarmen. Of: kook water en voeg de azijn daarna toe. | Tefal, Smeg, Bosch |
| Ontkalker | Volg het etiket. Veel ontkalkers mag je niet koken. | Sonett, HG |
| Citroen | Kan, maar geen fabrikant geeft er een dosering voor. Citroenzuur is betrouwbaarder. | |
| Baking soda | Werkt niet. Baking soda is basisch en kalk lost alleen op in een zuur. |
Met citroenzuur
1. Vul de waterkoker met een halve liter water en breng het aan de kook.
2. Doe er 25 gram citroenzuur bij. Dat is ongeveer twee eetlepels.
3. Laat het een kwartier inwerken.
4. Giet het weg en spoel de waterkoker om.
5. Kook vijf tot zes keer schoon water en giet dat weg, adviseert Tefal.
Citroenzuur koop je als poeder bij de drogist of in de supermarkt. Het ruikt niet, wat een voordeel is ten opzichte van azijn.
Met azijn
Voor azijn geven fabrikanten verschillende werkwijzen. Tefal laat een halve liter witte azijn een uur inwerken zonder te verwarmen. Smeg kookt eerst een liter water, voegt daar direct een scheut azijn aan toe en laat dat een nacht staan. De'Longhi gebruikt een deel azijn op twee delen water en zet de waterkoker uit vlak voordat het kookt. Kijk wat jouw handleiding zegt. Koken met de azijn erin raadt geen enkele fabrikant aan.
Spoel daarna goed na en kook een paar keer schoon water, anders proef je de azijn in je thee. Meer over schoonmaken met azijn lees je in schoonmaakazijn.
Met een ontkalker
Een ontkalker uit de winkel is meestal op basis van citroenzuur of een ander zuur. Volg het etiket, want de werkwijze verschilt. Sonett, HG en Dr. Beckmann schrijven alle drie voor dat je de waterkoker niet aanzet of niet laat koken met de ontkalker erin. Let op bij een kunststof waterkoker: Tefal waarschuwt dat ontkalkers voor metalen waterkokers of koffiezetapparaten kunststof kunnen beschadigen.
Waarom baking soda niet werkt
Baking soda wordt vaak genoemd, maar het is licht basisch. Kalk lost alleen op in een zuur. Hooguit schuurt baking soda een beetje. Lees meer in schoonmaken met baking soda.
Kalkfilter en buitenkant
- Het kalkfilter in de tuit kun je meestal uitnemen. Laat het weken in wat azijn of verdund citroenzuur en borstel het schoon, adviseren Tefal en Bosch.
- De buitenkant maak je schoon met een vochtige doek. Geen schuurmiddel, schuurspons, chloor of ammoniak, schrijven Bosch en Smeg.
- Het verwarmingselement wrijf je niet schoon met een doek of schuurmiddel, waarschuwt Tefal. Laat het zuur het werk doen.
Meng een ontkalker of azijn nooit met chloor. Daarbij kan chloorgas vrijkomen. Ontkalkers zelf zijn ook irriterend voor de ogen; spoel bij een spatje meteen met water.
Hoe vaak ontkalken?
Tefal adviseert minstens eens per maand. De'Longhi zegt maandelijks bij hard water en eens per drie maanden bij zacht water. Bosch: vaker als je de waterkoker elke dag gebruikt. Smeg: telkens als je kalk op de bodem ziet. Voor een gemiddeld Nederlands huishouden is eens per maand tot eens per kwartaal dus een goede richtlijn.
Ook je koffiezetapparaat heeft last van kalk. Hoe je dat aanpakt, staat in koffiezetapparaat ontkalken.
Kalk voorkomen
- Laat geen water staan. Giet de waterkoker na gebruik leeg en laat hem open drogen, adviseert HG.
- Kook alleen wat je nodig hebt. Dat scheelt kalk en energie. Milieu Centraal raadt een waterkoker met maatstreepjes aan.
- Een waterfilter is niet nodig. Milieu Centraal en het Voedingscentrum schrijven dat filteren van Nederlands kraanwater niet nodig is. Een slecht onderhouden filter kan het water zelfs slechter maken.
Overweeg je een kokendwaterkraan? Volgens Milieu Centraal is dat in de meeste huishoudens geen zuinige keuze: zo'n kraan houdt het hele jaar water heet. Een waterkoker gebruikt alleen stroom als je hem aanzet.
Ons advies
Ontkalk je waterkoker eens per maand tot eens per kwartaal met citroenzuur: een halve liter kokend water, 25 gram citroenzuur, een kwartier wachten en goed naspoelen. Azijn of een ontkalker kan ook, maar volg dan de handleiding. Laat baking soda in de kast en giet de waterkoker na gebruik leeg.
Veelgestelde vragen
Is kalk in de waterkoker schadelijk?
Nee. Kalk is calcium en magnesium uit het water en niet schadelijk voor je gezondheid, schrijft Waterbedrijf Groningen. Het kan wel de smaak van je thee beïnvloeden en de waterkoker doet er langer over.
Hoe vaak moet je een waterkoker ontkalken?
Tefal adviseert minstens eens per maand. De'Longhi zegt maandelijks bij hard water en elke drie maanden bij zacht water. Zie je kalk op de bodem, dan is het tijd.
Wat is beter: azijn of citroenzuur?
Beide zijn zuren en beide worden door fabrikanten genoemd. Citroenzuur ruikt niet en Tefal geeft er een precieze dosering voor: 25 gram op een halve liter. Azijn moet je goed wegspoelen, anders proef je het.
Kun je een waterkoker ontkalken met baking soda?
Nee. Baking soda is licht basisch, en kalk lost alleen op in een zuur. Gebruik citroenzuur, azijn of een ontkalker.
Waarom drijft er een vliesje op mijn thee?
Dat is theeschuim. Het ontstaat als calcium uit het water reageert met stoffen uit de thee, bleek uit onderzoek in Nature. Hoe harder het water, hoe meer. Een scheutje citroen helpt. Ook losse kalkvlokjes uit een verkalkte waterkoker kunnen in je thee komen.
Bronnen
- Waternet: waterhardheid (Engelstalig)
- Vitens: waterhardheid
- Milieu Centraal: schoon drinkwater, water koken en koffiezetten en besparen in de keuken
- Voedingscentrum: water
- Waterbedrijf Groningen: folder over waterontharders
- Tefal: gebruiksaanwijzing waterkoker (Engelstalig)
- De'Longhi: hoe moet ik mijn waterkoker ontkalken?
- Bosch: gebruiksaanwijzing waterkoker TWK78A
- Smeg: onderhoud waterkoker
- Beko: waterkoker, problemen oplossen
- HG: kalk in de waterkoker
- Sonett: Kalklöser (Duitstalig)
- Spiro en Jaganyi: theeschuim (Nature, 1993, Engelstalig) en MAX Vandaag: hoe ontstaat theeschuim?
De adviezen komen van waterbedrijven, Milieu Centraal, het Voedingscentrum en fabrikanten van waterkokers en ontkalkers, gecontroleerd op 8 november 2026. Lees altijd ook de handleiding van je eigen waterkoker.